مفروضات حسابداری، قراردادهایی مفهومی هستند که بر اعمال اصول استانداردهای حسابداری، حسابداری پذیرفته همگانی و روشهای حسابداری تأثیر میگذارند.
گردآوری اطلاعات حسابداری در هر سازمانی باید توجیه اقتصادی داشته باشد. طبق این اصل، اگر هزینه جمعآوری اطلاعات حسابداری از منافع بهدستآمده از آن بیشتر باشد، گزارشگری این اطلاعات مقرونبهصرفه نیست، به همین دلیل شخص میتواند از ارائه آنها خودداری کند. برای مثال تهیه گزارش کامل از بدهکاران بیمه، نوعی استفاده اصل فزونی منافع بر مخارج است، زیرا گرچه این گزارش اطلاعات بسیار جامعی در مورد بدهکاران شرکت بیمه میدهد اما به خاطر حجم زیاد گردش این حساب و هزینه بالای تهیه آن، تهیه کامل گزارش اطلاعات آن مقرونبهصرفه نیست. در حقیقت مبنای تهیه این نوع گزارش این است که، قبل از انجام هر کاری باید سود و هزینههای مربوط به آن را شناسایی کرد و تنها زمانی که منافع حاصل از آنها نسبت به هزینهها بیشتر باشد، برای تهیه این گزارشها اقدام کرد.
میتوان اصول، مفروضات و میثاق های حسابداری را مجموعهای از بایدها و نبایدها تعریف کرد که تمام حسابدارها آن را پایه و اصل اجرای کار و انجام وظایف خود قرار میدهند. البته اصول و مفروضات حسابداری تعیینکننده چهارچوب کلی گزارشگری مالی بهطور نظری هستند؛ برای اینکه این اصول عملی و قابلاجرا باشند، به اصول اجرایی نیاز دارد که به آن میثاق های حسابداری یا اصول محدودکننده میگویند.
نرمافزار سپیدار یکی از ابزارهای پرکاربرد در ثبت و گزارشگری مالی است. اموزش مفروضات حسابداری به صورت نظری همراه با تمرین عملی یکی از امکانات برجسته در این نرمافزار است. ناربن، یکی از نمایندگان معتبر فروش و خدمات پس از فروش نرمافزار سپیدار سیستم در تهران است. برای دریافت دموی رایگان، روی دکمه زیر کلیک کرده و فرم دمو را تکمیل کنید.
مفروضات حسابداری چیست؟
مفروضات حسابداری به انگلیسی accounting assumptions گفته میشود؛ پایههای فکری و منطقی هستند که گزارشها و صورتهای مالی بر اساس آنها تهیه میشوند. این مفروضات به نوعی نقش ستونهای اصلی را در بنای نظام حسابداری دارند و مبنای تدوین اصول، استانداردها و رویههای حسابداری هستند.
علم حسابداری دستورالعملها و قواعد مشخصی دارد که بر اساس آنها نحوه اندازهگیری، پردازش و گزارش اطلاعات مالی مشخص میشود. اصطلاح “اصول حسابداری” مفهومی گسترده دارد و تنها به اصول محدود نمیشود؛ بلکه شامل مفروضات و روشهایی میشود که به دستیابی صحیح و دقیق به اطلاعات مالی کمک میکنند.
به طور کلی، مفروضات حسابداری به زبان ساده، نقش مهمی در تعیین نحوه ثبت رویدادهای مالی، تهیه صورتهای مالی و سایر عملیات حسابداری در هر سازمان ایفا میکنند. در ادامه با مفروضات حسابداری بیشتر آشنا میشویم.
فرض تفکیک شخصیت؛ اصل استقلال شخصیت حقوقی و حقیقی
فرض تفکیک شخصیت یکی از پایهایترین مفروضات حسابداری بوده و نقش کلیدی در شفافیت مالی دارد. بر اساس این فرض، هر واحد اقتصادی به عنوان یک شخصیت حقوقی مستقل در نظر گرفته میشود و از مالک یا مالکان آن جدا است. به این معنا که واحد تجاری میتواند دارایی کسب کند، بدهی و هزینهای را بر عهده بگیرد و درآمد نیز به دست آورد؛ بدون اینکه این موارد با داراییها یا بدهیهای شخصی مالکان آن درآمیخته شود.
فرض تفکیک شخصیت، از اختلاط داراییها، بدهیها و معاملات شرکت با امور مالی شخصی صاحبان یا سایر واحدهای مرتبط جلوگیری میکند. به این ترتیب، گزارشهای مالی دقیق، قابل اعتماد و قابل استناد تهیه خواهد شد. به زبان ساده، حسابهای یک شرکت باید به طور کاملاً مجزا از حسابهای شخصی مالکان یا شرکتهای دیگر ثبت و نگهداری شوند.
البته در برخی ساختارهای حقوقی مانند شرکتهای تضامنی یا مؤسسات انفرادی، با وجود اینکه از دید حسابداری شخصیت شرکت از مالک جدا در نظر گرفته میشود، اما در بُعد قانونی این تفکیک چندان صریح نیست. در این موارد، طلبکاران میتوانند برای دریافت مطالبات خود، علاوه بر داراییهای مؤسسه، به اموال شخصی صاحبان سرمایه نیز رجوع کرده و طلب خود را وصول کنند.
فرض تداوم فعالیت؛ پایداری عملیات شرکت
فرض تداوم فعالیت (continuity assumption) یکی دیگر از مفروضات حسابداری است. بر مبنای فرض تدام فعالیت فرض میشود که فعالیت شرکت تا آینده بلند مدت ادامه خواهد داشت و هیچ قصدی برای تعطیلی یا توقف فعالیت وجود ندارد. این فرض به حسابداران این امکان را میدهد که به جای فروش یا تسویه فوری داراییها و بدهیها، با نگاه به تداوم فعالیت، طبقهبندی و ارزشگذاری کنند.
بر اساس این دیدگاه، داراییها و تعهدات شرکت به دو دستهی جاری و بلندمدت تقسیم میشوند. این تفکیک برای تصمیمگیریهای مالی، برنامهریزی استراتژیک و تحلیلهای سرمایهگذاری بسیار حیاتی است. در واقع، فرض تداوم فعالیت به مدیران و ذینفعان کمک میکند تا وضعیت مالی شرکت را با چشماندازی بلندمدت بررسی کرده و برای آینده برنامهریزی دقیقی داشته باشند.
فرض دوره مالی؛ تقسیم زمان به دورههای مالی مشخص
فرض دوره مالی (Accounting Period Assumption) یکی دیگر از مفروضات حسابداری است. بر مبنای این فرض، فعالیتهای اقتصادی یک واحد تجاری باید به بازههای زمانی مشخص و منظم تقسیم شوند تا بتوان عملکرد مالی آن را در طول زمان بررسی و ارزیابی کرد. این دورههای زمانی میتوانند سهماهه، ششماهه یا معمولاً یکساله باشند. این دورههای زمانی به مدیران، سرمایهگذاران و بستانکاران این امکان را میدهند که در فواصل مشخص، اطلاعات مالی به روزی از وضعیت شرکت در اختیار داشته باشند.
از آنجایی که نتایج نهایی فعالیتهای اقتصادی تنها در پایان عمر یک واحد اقتصادی مشخص میشوند، ذینفعان نمیتوانند تا آن زمان منتظر بمانند. در نتیجه فرض دوره مالی این امکان را فراهم میکند که عمر اقتصادی شرکت به بخشهایی تقسیم شود و در پایان هر بخش، گزارش مالی ارائه شود. در نهایت این روند به شفافیت مالی و تصمیمگیری بهتر کمک زیادی میکند.
در پایان هر دوره مالی، صورتهای مالی به صورت جداگانه و مستقل از سایر دورهها تهیه و ارائه میشوند. این تفکیک زمانی امکان مقایسه عملکرد مالی شرکت در دورههای مختلف را فراهم میکند و به مدیران، سرمایهگذاران و سایر ذینفعان این امکان را میدهد تا روندها را شناسایی کرده و نقاط ضعف یا قوت را متوجه شوند.
فرض تعهدی؛ ثبت درآمدها و هزینهها براساس تحقق
فرض تعهدی (Accrual Assumption) یکی از اصول مهم در حسابداری است مدرن بوده و در مقابل مبنای نقدی قرار دارد. بر پایه فرض تعهدی، شناسایی و ثبت درآمدها و هزینهها باید در زمان تحقق آنها انجام شود، نه در زمان دریافت یا پرداخت وجه نقد. این رویه کمک میکند تا تصویر مالی ارائهشده از شرکت، واقعبینانهتر و دقیقتر باشد. چراکه فرض تعهدی نهتنها جریان نقدی، بلکه عملکرد واقعی سازمان را بر اساس رویدادهای اقتصادی نشان میدهد.
فرض واحد اندازهگیری؛ ثبت معاملات مالی بر حسب پول
فرض واحد اندازهگیری (Monetary Unit Assumption)، یکی دیگر از مفروضات حسابداری است. فرض واحد اندازهگیری بر ثبت تمامی رویدادهای مالی بهصورت عددی و بر مبنای یک واحد پولی مشترک تأکید دارد. بر اساس این فرض، تمامی معاملات و رویدادهای اقتصادی باید با استفاده از یک واحد پولی مشخص (مثلاً ریال، دلار، یورو و…) در دفاتر حسابداری ثبت شوند.
این یکپارچگی و استانداردسازی در ثبت اطلاعات مالی، باعث میشود صورتهای مالی سازمان قابل فهم، قابل مقایسه و تحلیلپذیر باشند. با استفاده از فرض واحد اندازهگیری، حسابداران میتوانند رویدادهای مالی را به شکلی منسجم و استاندارد گزارش کنند. این امر به تصمیمگیری آگاهانه سرمایهگذاران، تحلیلگران و سایر ذینفعان کمک بسیار زیادی میکند.
تفاوت بین اصول و مفروضات حسابداری
اکنون که با انواع مفروضات حسابداری آشنا شدیم، لازم است تفاوت بین اصول و مفروضات حسابداری را نیز مورد بررسی قرار دهیم.
پیش از هر چیزی چارچوب و پایه حسابداری بر اساس مفروضات کلیدی شکل میگیرد و سپس با بهکارگیری اصول حسابداری به مرحله عملیاتی و کاربردی میرسد. در واقع مفروضات حسابداری مانند ستونهای اصلی سیستم حسابداری عمل میکنند. این مفروضات با در نظر گرفتن شرایط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی محیط، چارچوب مناسبی را برای ثبت و گزارش مالی به وجود میآورند.
در مقابل، اصول حسابداری قوانین مشخص هستند که نحوه اندازهگیری، ثبت و گزارش عملیات مالی را تعیین میکنند. به عبارت دیگر، اصول حسابداری مانند نقشه راهی هستند که روند تهیه اطلاعات مالی، ارزیابی سود و نحوه گزارشدهی را به صورت استاندارد و منسجم مشخص میکنند.
جمعبندی
در این مقاله سعی شد بهطور مختصر اما مفید مفاهیم مفروضات حسابداری را تعریف کرد تا شما درک کلی از این اصطلاحات پیدا کنید. حسابداری راهکارهای مشخصی دارد. راهکارهایی که روش اندازهگیری، دادهپردازی و مخابره اطلاعات مالی را به شرکتها و حسابدارانش نشان میدهد، و این رهنمودها کاملاً تحت نظارت و بر اساس اصول مورد تأیید حسابداری است. این مفاهیم چارچوبی است که توسط کمیته استانداردهای حسابداری تدوینشده است. در این چارچوب تهیه اطلاعات سازنده برای سرمایهگذاران و اعتباردهندگان هدف اصلی گزارشگری مالی است. این گزارشها برای کارا بودن باید مرتبط، قابلاتکا، قابل قیاس و قابلفهم باشند.
در تهیه گزارشهای مالی، اصول و مفروضات حسابداری اهمیت فوقالعادهای دارد؛ درواقع زبان مشترک حسابداران برای ارائه گزارشگیری مالی این اصول و فرضیات است. به همین جهت کسب اطلاعات در این زمینه یکی از وظایف مهم هر حسابدار است.
