مالیات چیست؟

مالیات چیست

همه ما از دوران کودکی واژه مالیات را شنیده‌ایم، کافی است کارتون‌هایی را که در دوران کودکی نگاه می‌کردیم به یاد بیاورید. پادشاه ظالم روز به روز مالیات بیشتری از رعیت می‌گرفت و آنها مدام فقیرتر می‌شدند، تا اینکه قهرمانی مثل رابین هود سر می‌رسید و مالیات‌ها را از پادشاه پس می‌گرفت و دوباره به مردم می‌داد.

اما واقعاً مالیات به چه معناست؟ آیا مثل این کارتون‌ها به نوعی یک خراج و باج سبیل محسوب می‌شود و یا بلعکس جلوه‌ای از مشارکت مدنی افراد یک جامعه است. اصلاً هدف از گرفتن مالیات چیست؟ چرا تمام فعالین اقتصادی یک جامعه ملزم به پرداخت مالیات هستند؟ در صورتی که فرد یا سازمانی از پرداخت مالیات اجتناب کند، چه مجازاتی در انتظار اوست؟

هنگامی که حرف از مالیات به میان می‌آید، سوالات فوق و صدها سوال دیگر ذهن ما را به خود مشغول می‌کنند. اگر شما هم با چنین سوالاتی مواجه شده‌اید و به دنبال یک پاسخ مناسب و مختصر برای آنها می‌گردید، پیشنهاد می‌کنم با ما بمانید. چرا که ما در اینجا می‌خواهیم، درباره مالیات و کلیات آن صحبت کنیم.

مالیات چیست؟

مالیات در واقع بخشی از درآمد افراد جامعه و یا قسمتی از سود فعالیت‌های اقتصادی است که به دولت تعلق دارد، زیرا دولت در تمام جوامع بستر فعالیت‌های اقتصادی را هموار می‌کند. دولت مالیات را به منظور تامین هزینه‌های عمومی کشور از افراد می‌گیرد. در جوامعی که مانند ایران از منابع خدادادی بی‌شماری بهره‌مند نیستند، قسمت اعظم درآمدهای دولت‌ها از محل مالیات تامین می‌شود.

تمام افراد یک جامعه به صورت یکسان مشمول مالیات نیستند. هر چند پرداخت مالیات الزامی است، اما دولت برای حمایت از اقشار پایین جامعه، آنها را به گونه‌های مختلف از پرداخت مالیات معاف کرده است. در واقع افراد و سازمان‌ها به نسبت درآمدها و سود حاصله فعالیت‌های اقتصادی خود مشمول مالیات می‌شوند. از این رو هر چه سطح فعالیت‌های اقتصادی در کشور گسترده‌تر باشد و جامعه از نظر اقتصادی وضعیت بهتری داشته باشد، دولت بیشتر می‌تواند از فعالیت اقتصادی مالیات بگیرد و این به معنای افزایش سطح رفاه و آسایش شهروندان آن جامعه است.

انواع مالیات در ایران

در ایران نیز مانند سایر کشورهای دنیا، مالیات پیشینه‌ای طولانی دارد، که پرداختن به آن از حوصله این بحث خارج است. اما مالیات در حالت کلی در ایران، به دو دسته مالیات مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شود.

مالیات مستقیم: مالیات مستقیم نوعی از مالیات است که افراد به فراخور درآمد، دارایی‌ها و فعالیت‌های اقتصادی خود به صورت مستقیم به دولت می‌پردازند. این نوع از مالیات شامل مالیات بر درآمد و مالیات بر دارایی می‌شود. در اینجا حتی اگر فرد در داخل کشور سکونت نداشته باشد، اما منبع درآمد او و به نوعی سرمایه و درآمد او در ایران باشد، باز هم مشمول مالیات می‌شود؛ حتی اگر این فرد در کشوری که در آن زندگی می‌کند، مالیات خود را پرداخت نماید.

مالیات غیرمستقیم: مالیات غیرمستقیم مالیاتی است که مستقیماً توسط خود شخص و به نام او به دولت پرداخت نمی‌شود؛ بلکه فرد در هنگام استفاده از کالاها و خدمات این نوع از مالیات را به عنوان جزئی از قیمت محصول پرداخت می‌کند. در این زمینه می‌توان به مالیات بر ارزش افزوده اشاره کرد، که در حال حاضر 9% قیمت کالاها و خدمات را به خود اختصاص می‌دهد.

مالیات چیست

انواع مالیات‌های مستقیم در ایران

همان گونه که ذکر کردیم، مالیات‌های مستقیم در ایران به دو دسته، مالیات بر درآمد و مالیات بر دارایی تقسیم می‌شوند.

مالیات بر درآمد

مالیات بر درآمد در قانون ایران به 7 دسته زیر تفکیک می‌شود:

مالیات بر درآمد مشاغل: تمام افراد حقیقی که در ایران شاغل محسوب می‌شوند، بسته به نوع فعالیت و میزان درآمد خود مشمول مالیات هستند. افراد شاغل هر ساله موظفند طی یک اظهارنامه، میزان درآمد سال گذشته خود را به دولت اعلام کنند. چنانچه سقف درآمد افراد از حدی که به عنوان معافیت از مالیات در نظر گرفته شده بیشتر باشد، فرد موظف است به نسبت درآمد خود مالیات پرداخت کند. راه‌های مختلفی برای بررسی صحت ادعاهای افراد شاغل وجود دارد، که از آن جمله می‌توان به محدود درآمدی اعلام شده توسط اتحادیه‌ها و جدیداً صندوق‌های فروشگاهی اشاره کرد.

مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی: این مالیات از اشخاص حقوقی اخذ می‌شود و مبنای تعیین آن، مجموع درآمدهای شرکت‌ها و درآمدهای ناشی از فعالیت‌های غیرانتفاعی آنها است.

مالیات بر درآمد اتفاقی: چنانچه اشخاص حقیقی و حقوقی به هر شیوه‌ای به درآمدی اتفاقی به صورت بلاعوض دست پیدا کنند، باید توجه داشته باشند که 100% این درآمد مشمول مالیات می‌شود.

مالیات بر درآمد کشاورزی: کلیه کسانی که در زمینه‌های کشاورزی، باغداری، شیلات و دامپروری فعالیت می‌کنند، نیز مانند سایر فعالین اقتصادی جامعه مشمول مالیات بر درآمد می‌شوند.

مالیات بر درآمد حقوق: تمام کسانی که در سازمان‌ها و ارگان‌های خصوصی و دولتی فعالیت کرده و حقوق دریافت می‌کنند، نیز مشمول مالیات بر درآمد هستند. در واقع قبل از اینکه حقوق به کارمند یا کارگر پرداخت شود، باید مالیات آن کسر شده و توسط کارفرمای دولتی یا خصوصی به حساب دولت واریز شود.

مالیات بر مجموع درآمد ناشی از منابع مختلف: چنانچه فرد از راه‌های دیگری هم به غیر از اشتغال یا موارد فوق درآمد داشته باشد، جمیع درآمد او مشمول مالیات مستقیم می‌شود.

مالیات بر دارایی

براساس قانون مالیات بر دارایی در ایران به 5 دسته زیر تقسیم می‌شود:

مالیات بر اراضی بایر: اراضی بایر، اراضی هستند که قبلاً آباد بوده‌اند، اما اکنون به دلیل شرایط محیطی به حال خود رها شده‌اند؛ از آنجایی که این گونه اراضی مالک بالفعل دارند، مشمول مالیات مستقیم می‌شوند.

مالیات بر ارث: تمام اموال منقول و غیر منقولی که از یک متوفی باقی می‌مانند، به استثنای سرمایه بیمه عمر مشمول مالیات بر ارث می‌شوند. در این صورت تنها هزینه کفن و دفن متوفی از کل دارایی فرد کسر می‌شود و وراث موظفند مالیات بر ارث خود را پرداخت نمایند.

مالیات بر درآمد املاک: چنانچه فرد املاکی اعم از ساختمان‌های تجاری یا مسکونی را اجاره داده و از آنجا عایدی داشته باشد، موظف به پرداخت مالیات بر درآمد املاک خود است.

مالیات حق تمبر: تمام اسناد دولتی برای اینکه رسمیت پیدا کنند، باید ممهور به تمبر رسمی باشند. هزینه این تمبرها در واقع مالیات حق تمبر محسوب شده و به خزانه دولت واریز می‌شود.

مالیات بر مستغلات مسکونی خالی از سکنه: این نوع مالیات که جدیدترین نوع مالیات مستقیم بر دارایی محسوب می‌شود، به املاک و مستغلات خالی از سکنه تعلق می‌گیرد و هدف از وضع آن، مبارزه با دلال بازی در بازار املاک و مستقلات و اجاره است.

انواع مالیات غیرمستقیم در ایران

همان طور که گفتیم مالیات غیرمستقیم به صورت غیرمستقیم از مصرف کنندگان و افراد جامعه گرفته می‌شود. این مالیات به دو دسته اصلی مالیات بر واردات و مالیات بر مصرف و فروش تقسیم می‌شود.

مالیات بر واردات

تمام کالاهایی که به نوعی به کشور وارد می‌شوند، مشمول مالیات هستند. خود مالیات بر واردات به زیر دسته‌های زیر تفکیک می‌گردد:

  • مالیات بر حقوق گمرکی
  • مالیات بر حق ثبت سفارش کالا
  • مالیات بر سود بازرگانی
  • مالیات بر واردات خودرو
  • مالیات بر مصرف و فروش

تمام کالاها و خدماتی که توسط مصرف کنندگان در داخل کشور مورد استفاده قرار می‌گیرند، مشمول مالیات هستند. این نوع از مالیات نیز به زیردسته‌های مختلف زیر تفکیک می‌شود:

  • مالیات بر فرآورده‌های نفتی
  • مالیات فروش سیگار
  • مالیات بر خودرو
  • مالیات بر نقل و انتقال خودرو
  • مالیات بر ارزش افزوده
  • مالیات بر فروش سیگار

و …

چه کسانی مشمول پرداخت مالیات هستند؟

همان طور که مشاهده کردید مالیات به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم از افراد جامعه اخذ می‌شود. در مورد مالیات غیرمستقیم، از آنجایی که تمام افراد جامعه به نوعی مصرف‌کننده کالا و خدمات هستند، پس هیچ استثنایی وجود ندارد و همه ما روزانه به صورت‌های مختلف این مالیات را پرداخت می‌کنیم.

اما دولت افراد خاصی از جامعه را موظف به پرداخت مالیات‌های مستقیم کرده است، که شامل افراد حقیقی و حقوقی زیر می‌شود:

  • تمام مالکین حقیقی و حقوقی املاک، صرفنظر از اینکه در داخل یا خارج از کشور اقامت داشته باشند.
  • تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی ساکن ایران، که در داخل و خارج از کشور درآمد دارند.
  • تمامی اشخاص حقوقی و حقوقی غیر ایرانی نسبت به درآمدهایی که در ایران کسب می‌کنند و نسبت به درآمدهایی که ناشی از واگذاری حق امتیاز، تعلیمات فنی و یا واگذاری فیلم‌های سینمایی از ایران به دست می‌آورند، مشمول مالیات می‌شوند.

چه کسانی معاف از پرداخت مالیات هستند؟

براساس قانون کلیه ارگان‌ها و سازمان‌های دولتی و دستگاه‌هایی که بودجه خود را از دولت می‌گیرند، به علاوه شهرداری‌ها از پرداخت مالیات معاف هستند. در ضمن چنانچه سقف درآمد سالیانه افراد از میزانی که هر سال به عنوان سقف معافیت مالیاتی تعیین می‌شود کمتر باشد، فرد از پرداخت مالیات معاف می‌شود. اما این معافیت تنها در آن بازه زمانی اعتبار دارد و ممکن است فرد در صورت افزایش درآمد، مشمول مالیات شود.

سخن آخر

در اینجا سعی کردیم به صورت مختصر به مفاهیم مالیاتی پایه بپردازیم. آشنایی با این مفاهیم برای تمام شهروندان جامعه ضروری است. پرداخت مالیات نوعی مشارکت اجتماعی مثبت قلمداد می‌شود. به عبارتی هر چه افراد در پرداخت به موقع مالیات وظیفه شناس‌تر باشند، منافع آن بیشتر و بهتر به خود آنها برمی‌گردد.

همه ما جزئی از زنجیره این جامعه هستیم و چنانچه به وظیفه خود به عنوان یک شهروند عمل نکنیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که جامعه به وظیفه خود در قبال ما به نحو احسن عمل کند. اقتصاد سالم، اقتصادی است که چرخ‌های آن با مالیات بگردد، نه با اتکا به منابع خدادادی.

شما چه فکر می‌کنید؟ آیا سوالی در مورد موضوعات مالیاتی کسب‌وکار خود دارید؟

اشتراک‌گذاری

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

مقالات مرتبط

حسابداری صنعتی چیست
مقالات حسابداری

حسابداری صنعتی چیست؟

حسابداری صنعتی یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت به شمار می‌رود و در واقع این دانش می‌تواند به عنوان کمک بزرگی به قلب یک واحد صنعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *